FAALLO: HUWANTII XOOGGA
KU HAYSATAY JUBBADA HOOSE OO SOO GEBAGABEEYEY SHIR GUNTI-GIIJIS
AH OO UGA SOCDAY KISMAAYO
Sarkaal ka tirsan
xafiiska nabadsugidda Qaramada Midoobay oo lagu magacaabo Rolf
Helmrich ayaa ka dhex muuqday qabanqaabada iyo talo-siinta shirkaas
Wakiillo ka socday Isbahaysiga Dooxada Jubba
iyo kooxda Carta ayaa shalay magaalada Kismaayo kusoo gunaanaday
shir muddo 25 maalmood ah halkaas uga socday, kaasoo, sida ay
xaqiijiyeen wararka Kismaayo kasoo baxay, ay huwantu kaga wada
hadlayeen qodobbo ay ka mid ahaayeen: sidii laysugu diyaarin lahaa
weerar la sheegay in uu deegaankaas kusoo qaadi doono Generaal
Moorgan iyo ciidamo tira badan oo ay wehliyaan dadkii deegaanka
lahaa; sidii loo taageeri lahaa, loogana qaybgeli lahaa shirka
dib-u-heshiisiinta ee uu hoggaamiyaha kooxda Carta doonayo in
lagu qabto dalka gudihiisa; iyo sidii gacan loogu siin lahaa kooxda
Carta iyo hoggaamiyayaasha siyaasadda Muqdisho fashilinta shirka
dib-u-heshiisiinta qaran ee haatan ka socda magaalada Nayroobi
ee dalka Keenya.
Shirkan waxaa ka qeyb galay ergooyin labada
dhinac ka kala tirsan oo ay kala hoggaaminayeen guddoomiyaha isbahaysiga
Dooxada Jubba, Colonel Barre Aadan Shire (Hiiraale) iyo wasiirka
Jaaliyadaha iyo Arrimaha Qaxootiga ee kooxda Carta, Cali Xaaji
Maxamuud Shire (Cali Baashi).
Ma aha markii ugu horreysay oo ay Huwantu
yeeshaan shirar caynkanoo kale ah, hase yeshee wuxuu midkan kuwoodii
hore kaga duwan yahay, iyagoo faafiyey warar sheegayey in shirkaas
uu ahaa “shir dib-u-heshiisiineed oo u dhexeeyey beelaha Hartiga
iyo isbahaysiga Dooxada Jubba”, taasoo haba yaraatee aysan waxba
ka jirin. Sida la wada ogyahayna magaalada Kismaayo waxaa ku sugan
dad Harti ah oo u badan haween iyo caruur, iyadoo odayaashii Harti
ee reer Waamoodka ahaa ee ay taladu ka go’day ay haatan si ku
meelgaar ah usii joogaan deegaanno ay ka mid tahay Puntland. Ma
aha wax lala yaabo in beelaha Mareexaan iyo Harti ay ka wada hadlaan
arrinta magaalada Kismaayo iyo guud ahaan mustaqbalka Dooxada
Jubba, waxayse is weydiintu tahay beelaha Harti ma waxay arrimahaas
kala hadlayaan beesha Habargidir ee doolaalada ku joogta deegaankoodii.
Wararka been-abuurka ah ee ay Huwantu faafiyeen waxay kaloo intaas
raaciyeen in ergada Hartiga uu hogaaminayey wasiirka Jaaliyadaha
iyo Arrimaha Qaxootiga ee kooxda Carta, Cali Xaaji Maxamuud Shire
(Cali Baashi), taasoo iyana ah wax lagu qoslo in wasiir ka tirsan
Huwanta deegaankaas xoogga ku haysata uu hoggaamiyo ergo ka socota
beelaha Harti.
Isbahaysiga Dooxada Jubba oo ka kooban beelaha
Mareexaan iyo Habargidir waxay muddo ka badan shan sano xoog ku
haysteen gobolka Jubbada Hoose, iyagoo barakiciyey dadweynihii
deegaannadaas u dhashay, islamarkaana boobay wixii hanti ah oo
ay haystay. Waxaa intaas xaalufka iyo baabi’inta ay ku hayaan
deegaankii Dooxada Jubba. Waxaa si joogto ah loo jaraa dhirta
qoyan, iyadoo dhowr markab oo dhuxul ah ay bil kasta dekedda Kismaayo
laga dhoofiyaa, taasoo Kismaayo ka dhigaysa dekedda dhuxusha ugu
badani ay ka dhoofto Soomaaliya.
Guddoomiyaha isbahaysiga BBCdu u bixisay
Dooxada Jubba, Colonel Barre Aadan Shire Hiiraale wuxuu ka mid
ahaa qabqablayaashii ka qayb galay shirka qaran ee dalka Keenya,
hase yeeshee ayaamo kaddib ayuu isaga soo tegey, isagoo diiday
inuu dib ugu noqdo. Barre Hiiraale waxaa u caddaatay in haddii
uu shirka sii joogo uu ku qasbanaan doono inuu dharaar cad ka
huleelo dhulka barwaaqada badan ee uu xoogga ku haysto, islamarkaana
lagu sandulleyn doono inuu dib usoo celiyo hantidii uu reer Kismaayo
ka boobay. Barre Hiiraale wuxuu qaadan kari waayey inuu ka guuro
daarta quruxda badan ee uu ka deggan yahay magaalada Kismaayo.
Waxaa u dhadhami weyday in dadkii qoxootiga ahaa ee uu gobolka
Gedo kasoo raray ay banneeyaan guryaha daaraha ah ee ay sida fudud
isaga galeen. Barre Hiiraale waxay taladu la dhaafi kari weyday
inuu ka qayb galo shirqool kasta ee lagu minjaxaabinayo shirweynaha
qaran ee ka socda Nayroobi.
Ku-xigeenka Barre Hiiraale ayaa isaguna
indhowaalaba joogay magaalada Muqdisho, si uu isbahaysigooda wakiil
ugaga noqdo shirarka qabqablayaasha Muqdisho iyo kooxda Carta
kaga tashanayaan qaabkii loo xagal daacin lahaa shirka qaran ee
Nayroobi.
Isbahaysiga Dooxada Jubba waxaa indhowaalaba
welwel iyo walaac ku hayey wararka sheegaya in Genaraal Moorgan
iyo ciidan xoog badan ay Kismaayo kusoo fool leeyihiin. Waxaan
haddaba wax lala yaabo ahayn in Huwantii xoogga ku haysatay Dooxada
Jubba ay dhankooda iska diyaariyaan, si ay mar kale ugu jilib
dhigaan weerar kale oo kaga yimaada dhanka Generaal Moorgan.
Si kastaba arrintu ha ahaayee, waxaa wax
laga argagaxo ah in Qaramada Midoobay ay lug weyn ku lahayd diyaarinta
iyo hagidda shirkaas aan kor kaga soo hadalnay ee ay isbahaysiga
Dooxada Jubba iyo kooxda Carta kaga arrinsanayeen qodobada aan
kor kusoo sheegnay oo dhammaantoodba xambaarsan ujeeddooyin qurracan
oo ka dhan ah soo afjaridda dhibaatada Soomaaliya. Wararka ka
imaanaya magaalada Kismaayo ayaa sheegaya in Xafiiska Qaramada
Midoobey u qaabilsan nabadsugidda uu shirkaas abaabulay, islamarkaana
uu dhaqaale ku bixiyey. Sarkaal ka tirsan xafiiskaas oo lagu magacaabo
Rolf Helmrich, kaasoo horey looga soo cayriyey Puntland, ayaa
ka dhex muuqday qabanqaabada iyo talo-siinta shrikaas.
Wafdi uu hogaaminayey Mr. Maxwell Gaylard
oo ah madaxa UNDP, ahna Xiriiriyaha Qaramada Midoobay ee hawlaha
aadaminimo ee Soomaaliya ayaa bartamihii bishii Febraayo booqday
magaalada Kismaayo. Calum Mclean oo wafdigaas afhayeen u ah ayaa
IRIN u sheegay 21kii Febraayo in ay Kismaayo kula kulmeen madaxda
isbahaysiga Dooxada Jubba, oo uu sheegay “in ay ka taliyaan deegaankaas”,
wuxuuna intaas raaciyey in dhaammaan shirarkii ay la yeesheen
isbahaysiga Dooxada Jubba “ay uga soo baxday isbahaysiga Dooxada
Jubba uu haatan awood u leeyahay inuu sugo heerka ammaan ee suurtagelin
karta in la kordhiyo hawlaha UN-ka iyo NGO-yada caalamiga ah ee
deegaankaas ”. Hadalkan ayaa nuxurkiisu yahay in xafiisyo waaweyn
ay UN-ku ka furan doonaan Kismaayo, tallaabadaas oo dadkweynaha
deegaankaas xoogga looga haysto u arka mid lagu dhiirrigelinayo,
loogu xalaaleynayo isbahaysiga Dooxada Jubba haysashada deegaankaas,
dadkii lahaa ay dibedda qoxooti ku yihiin.
Waxaa haddaba la yaab leh sababta ay UN-ku
tallaabadaas u qaadeen iyagoo ogsoon: in isbahaysiga Dooxada Jubba
uu yahay isbahaysi xaaraan ku dhisan oo xoog ku haysta gobolka
Jubbada Hoose; in isbahaysigaas uusan wakiil ka ahayn shacabka
gobolkaas; in dadkii deegaankaas lahaa ay gobolka ka qaxeen marka
laga reebo xoogaa haween iyo caruur ah; in Barre Hiiraale uu kasoo
baxay shirka qaran ee Nayroobi ka socda, diidayna inuu ku noqdo,
haatanna uu ka shaqaynayo sidii uu u fashilin lahaa;
Dhanka kale, waxaa iyana wax lala yaabo
ah in Janeraal Moorgan oo haatan ku sugan Puntland uusan haba
yaraatee wax war ah kasoo saarin shirkan ay dabada ka riixayaan
UN-ka ee isbahaysiga Dooxada Jubba iyo kooxda Carta ugu dhammaaday
magaalada Kismaayo. Sidoo kale Dowladda Puntland, qaar ahaan kuwaaso
ku sugan madasha shirka Nayroobi ayaan illaa iyo haatan wax war
ah kasoo saarin arrintaan.
WQ. Muxsin Yasin
Muxsin2001@hotmail.com
