Onkod, Hillaac iyo Biriq

Onkod, Hillaac iyo Biriq
Saadiq Enow

Aadamigu, taariikh hore ayuu bilaabay in uu xiiseeyo muuqaalada qurxoon oo ay dabiicaddu soo bandhigto, gaar ahaan kuwooda qallafsan ee layaabka leh. Onkodka, Hillaaca iyo Biriqda oo kamid ah muuqaaladaas ayaa waxay yihiin fal-gallo dusheena ka dhaca ee inoo tebinaya cashar soo noq-noqasho badan ee muddo uu aadamigu ku wareersanaa macnahooda. Ilbaxnimooyinkii hore, gaar ahaan kuwooda uu ku badnaa ictiqaadka khuraafiga ah ayaa waxay dadaal u galeen in ay ogaadaan sirta ku dheehan muuqaaladaan. Dadkaasi waxay reebeen raadad tilmaamaya sida ay dadkoodii isugu taxalujiyeen in ay wax ka sheegaan dhacdooyinkaas cajiibka ah ee dusheena ka muuqda.

Dhawaaqa culus ee argagaxa leh ee uu Onkodku leeyahay, waa arin ku mataanan danabyada Hillaaca ee kaaha xoogan uu weheliyo ee sida kediska ah u muuqanaya kuna libdhaysa. Biriqda oo ah mataanka saddexaad ayaa mararka qaar sababta in ay noole dhulka ku tukubaya galaafato oo geeridiisa ay sabab u noqto. Dhacdooyinkaa isku qoofalan oo aanan kala harin, waxay yimaadaan iyaga oo si saddexley ah u wada socda. Cabsida ay ku abuuraan nafta noolaleyda ayaa waxay tahay midda sababtay in bulshooyinka ay kamidka yihiin Giriigii hore ay mala-awaalaan khuraafiyad ku saleysan ictiqaadkoodii kharibnaa. Waxay rumeysnaayeen in muuqaaladaas ay yihiin kuwo uu ka danbeeyo boqorka Eebayaasha oo carooda, kaas oo magaciisa ay u yiqiineen ZEUS. Muuqaalladan saddexda ah waxay ku sheegeen in ay yihiin hubka boqor ZEUS uu adeegsado markuu dirirayo.

Diinta Islaamka, waxay saldhig u noqotay ilbaxnimada aadamiga iyo aqoontan casriga ah ee lagu gaaray hor u kaca cajiibka badan ee aadamiga casrigan nool uu ku faano. Goor hore ayay diintayadu beenisay aragtida khuraafiga ah ee laga rumeysnaa muuqaalada dabiicadda. Quraanku wuxuu mar walba ishaaraa in loo kuur-galo muuqaallada dabiicadda, iyada oo laga kororsanayo aqoon ictiqaadeed iyo mid nololeed. Quraanku wuxuu saddexdan dhacdo ku tilmaamaay in ay yihiin muuqaal dabiici ah ee aanan dhaafsiisnayn abuuraleyda hilanka culus ee inoo kordhinaya garaad iyo wacyi aanu u kaashano wejiyada nolosha iyo qawaaniinteeda, hadba intii itaalkayagu gaari karo. Suuradda Al-Baqara, aayadda 19-aad si doqon-magarato ah ayay inoogu tilmaamtay dhacdooyinkaa mataanaha ah. Aayaddu waxay leedahay ereyo macnahoodu yahay :

" Ama (lamid ah) wax dusha ka soo da'aya oo dhexdiisu ay ahaatay mugdiyaalo iyo Onkod iyo Hillaac, kaas oo ay dhegaha faraha ka gashtaan Biriqda dhacaysa darteed iyaga oo geeri ka baqaya. Eebena waa mid koobay gaalada "

Dadaalka uu aadamigu u galay in uu wax kaga ogaado nolosha iyo asraarteeda ayaa waxay saamaxday in xilligan danbe la fahmo in muuqaalladaasi eeyan ahayn sidii khuraafiga ahaa oo ay u haysteen dadyowgii hore. Balse guud ahaan ay waafaqsan yihiin tilmaanta uu Quraanku ka bixiyay. Waxay yihiin kuwo ka dhasha tamarta nool ee ka unkanta fal-gallada walxaha kiimikada ah ee hawada ku dheehan, kuwaas oo dabadeed raad ku yeesha canaasirta brootiinada ah iyo dhismaha unugyada isku dhafan ee dhulka ka yeela degaan ay ka suurowdo nolol.

Aadamigu muddo 100 sano dhaafsiisan ayuu dadaal xoogan ugu jirey in uu helo ogaallada muuqaalladan. Laakiin illaa iyo hadda aad baa looga fog yahay aqoonta iyo asraarta dahsoon oo ay dhacdadan saddexleyda ah leedahay. Xoogaaga yar ee ogaallada ah ee la helay waxay tilmaamayaan in daruuraha madow oo ay biyuhu cusleeyaan ee la yiraahdo Cumulonimbus ay yihiin astaamaha soo hor-kaca Onkodka, Hillaaca iyo Biriqda. Sida qaalibka ah, daruuratan waxay tahay mid diyaar u ah in ay daadiso biyaha ceelka-geeye.

Quraanka wuxuu si gaar ah farta inoogu fiiqay daruurtan Cumulonimbus ee diyaarisa cimilada ay ka unkamaan dabiicaddan saddexleyda ah. Suuradda Al-Racad, aayadaha 12-aad, waxay nagula hadlaysaa ereyo macnahoodu yihiin sidan :

" Isaga (Eebe) weeye midka idin tusinaya Hillaaca, cabsi iyo damac gelin (darteed), Wuxuuna unkaa darruurta culus. Onkodkuna wuxuu ku tasbiixsadaa mahad-celintiisa, Malaa'igtana cabsidiisa ".

Onkodku wuxuu dhashaa markii hawo kulul oo sidata dhado (biyo) ay inta dhulka ka kacdo ay kor aado. Masaafo dhulka u jirta 2 - 8 km. oo kor ah ayaa hawadii kululeyd waxay kula kulmeysaa daruurtii madoobeyd oo gudaheedu uu ceegaago biyo badan oo aad qabow. Hawadii kululeyd kor bay weli u sii kacaysaa iyada oo xambaarsan daruurihii qaboobaa. Barta taabashada hawada kulul iyo daruurta qabow, waxaa si tartiib ah, laakiin hubaal ah, uga dhalanaya biyo adag (baraf). Markii ay daruurtu cuslaato, barafkii ayaa isaga oo dhibco ah, roob oo kale u soo qubanaya. Barafka soo hoobanaya ayaa wuxuu ku socdaa xowli-roor u dhigma 500 – 800 km / saacaddiiba. Waddada ayuu wuxuu kula kulmayaa hawadii kululeyd ee dhadada lahayd. Xowliga ay dhibcaha barafka ah ku socdaan iyo farqiga (kuleyl iyo qabaow) ee u dhexeeya jirka barafka iyo walxaha ay sii jiirayaan ayaa waxaa ka unkama is-xoqid xoog leh oo dhex mara hawada kulul ee kor u socota iyo dhibcaha qaboow ee hoobanaya. Waxaa halkaas ka abuurma shixnad xoog leh oo koronto ah. Markaas baa dabaqadda hoose ee daruurtii qaboobayd waxay heleysaa shixnad dhiman ( - ), dabaqaddeeda korena shixnad dhan ( +).

Shixnadahaas korontada ah ayaa xoogeeda iyo qulqulkeeduba si tartiib ah u kordhayaan illaa ay ku faafto hawada daruurta ku meereysan illaa ay dhulka dushiisa soo gaarto. Waa marka keliya oo ay muuqanayso xiriir toos ah oo dhex-mara daruuraha iyo dhulka. Waxaa libdhaya awoodii ay hawadu u lahayd in ay daruuraha ka ilaaliso in ay dhulka la xiriiraan. Xilliga uu xiriirkaa abuurmo, waa xilliga lala kulmo waxa ay Soomaalidu tiraahdo Hillaac, kaas oo leh socod jahadiisu ay kala duwan tahay. Mararka qaar wuxuu isaga gooshaa daruuraha dhexdooda. Mar kale wuxuu ka yimaadaa daruuraha isaga oo dhulka u soo jeeda. Marna wuxuu ka kacaa dhulka, isaga oo kor u socota.

Sida caadada ah, daruurta uu Hillaacu ka dhasho waxay nooshahay muddo ah ½ - 1 saac. Hillaaca qudhiisu wuxuu nolosha ku sugan yahay muddo intaa lamid ah. Marar baa waxaa dhaca in ay abuurmaan meelo dhowr xarun ah oo ay ka unkamaan tamarta Hillaac. Markaas, cimriga Hillaaca wuxuu gaarayaa saacado. Hillaaca caadiga ah ballaciisu wuxuu gaaraa dhowr km. Dhererkiisuna 5 - 10 km.

Intuusan Hillaacu abuurmin, waxaa daruurta dhexdeeda ka muuqanaya kanaalo yar-yar oo wax badan ka yar kuwa muuqanaya marka uu Hillaacu dhasho. Waxaa lagu qiyaasaa in ballacoodu uu le’eg yahay far-yarada gacanta. Dhererka kanaaladan ayaa waxay gaaraan 5 - 10 km. Abuurka waddooyinka kannaaladan waa mid marxalado ah. Waxaa marba fidaya dherer gaaraya 30 m. Kanaaladu maahan kuwo toosan. Balse waxay leeyihiin muuqaal sig-saag ah oo Hillaacu uu caan ku yahay. Markii ay kannaaladu diyaar noqdaan, waxaa bilaabanaya dab-shidka shixnaddii waalidka ahayd oo ay ka kacayeen faracyada Hillaaca. Taas oo tamarteeda uu markiiba ku qul-qulayo kannaaladii diyaarka ahaa. Xowliga uu Hilaacu ku socdo waa 30.000 km / il-biriqsi. Xowligaasi wuxuu u dhigmaa 1 / 10 socodka iftiinka.

Qul-qulka tamarta wuxuu ka imanayaa xarun ciriir badan oo aanan toosnayn. Islamarkaas wuxuu ku yaacayaa waddooyin ciriiri badan oo qaab sig-saag leh. Muddada u dhexeysa tamarta kala googo’an ee kaahyada Hillaaca waa 10 il-biriqsi. Sidaas darteed baanu u aragnaa ifka Hillaaca in uu yahay mid goo-go’an ee aanan xiriirin. Markaas uu Hillaacu ifayo, bu’da isha Pupilla ayaa weynaata iyada oo iska difaacaysa nuurkaas xooga badan. Hillaaca habeenkii muuqda ayaa wuxuu yahay mid indhaha halis u keeni kara.

Waxaa jira laba jaad oo Hillaac ah. Mid wuxuu xambaarsan yahay korontada shixnadda dhiman ( - ), taas oo ka dhalata dabaqadda hoose ee daruurta culus. Hillaacan markii uu soo dego, dhulka ayuu ka qaataa shixnad dhan ( + ), taas oo uu kor la aado. Xooga labada shixnad oo isu dheeli-tiran ayaa Hillaaca waxay ka dhigtaa mid caadi ah. Hillaaca jaadka labaad waa mid aanan caadi ahayn, marar ayuu muuqdaa. Wuxuu ka soo degaa daruurta dusheeda, gaar ahaan saqafka degaanka biyaha qabow. Wuxuu sitaa shixnad dhan ( + ). Markii uu soo gaaro dabaqaddii hoose ee daruurta ee lahayd shixnadda dhiman ( - ) ayuu ifayaa. Shixnadda dhan ( + ) waxay ka xoog badan tahay midda dhiman ( - ). Sidaa darteed baa Hillaacan wuxuu ku faafaa dhul aad u ballaaran.

Codka Onkodka wuxuu ka dhashaa is-xoqa hawada sida xoogan ugu yaacda kanaalada sig-saaga ah iyo gidaarada daruurta oo kanaaladu ka sameysan yihiin. Waxaa halkaas ka dhasha cadaadis xoog weyn. Iyada oo ay ku xiran tahay hadba meesha uu qofku ka taagan yahay xarunta uu Onkodka ka soo fulayo, ayaa waxaa jira labo jaad oo cod ah oo uu Onkodku leeyahay. Marka uu qofku taagan yahay meel ku beegan xarunta uu codku ka abuurmayo hosteeda waxaa la maqlayaa dhawaaq lamid ah xabadaha ka dhaca qori AK ah. Markase laga taagan yahay meel ka dheer xarunta codka, waxaa la maqlayaa codka weyn ee diryaama oo Onkogka lagu yaqaan.

Dabka ka dhasha xooga korontada ee uu Hillaacu unko, waa mid xoog badan. Sidaa darteed qul-qulka dabkaasi waa mid dhex mari kara jirka dadka iyo xoolaha, dhirta iyo walxaha kale ee muuqda. Marka uu dabkaasi dhasho, bilowga horeba kuleylkiisu wuxuu dhanyahay 30.000 oo degree (Celsius). Kuleylkaasi wuxuu shidan yahay wakhti muddadiisu tahay 1 / 100.000 il-biriqsi. Markii lays bar-bardhigo xooga kuleylka iyo muddada yar ee uu shidan yahay, aragti ahaan, waxaa la helayaa in dabka Biriqdu uu yahay mid ka kulul dabka ka huraya qoraxda guudkeeda. Muuqaalkan oo aanan dhaafsiisnayn falalka uu Eebe weyne gudoonsaday in ay kamid noqoto qawaaniinta ay noloshu ku joogto ayaa waxaa inoo tilmaamay Suuradda Al-Racad, aayadaha 13-aad. Aayaddu waxay leedahay ereyo macnahoodu yihiin sidan :

" (Eebe) Wuxuu diraa Biriqyaalka, markaas buu haleeshiiyaa cidii uu doono ....... "

Eebow ceeb-li'idaadaa badan, aqoon aanu leenahay majirto, midda aad adigu na bartay mooyee, waana adiga midka aqoonta u leh waxkasta oo inaga dahsoon.

Saadiq Enow